Historia szkoły
I Liceum Ogólnokształcące w Bydgoszczy swą historią sięga czasów panowania Wazów. Jest kontynuacją szkoły polskiej założonej przez zakon jezuitów. Już w 1623r. uczniowie kolegium witali w bramie miejskiej, a następnie w auli szkolnej króla Zygmunta III, który zatrzymał się w Bydgoszczy w drodze do Gdańska.
W 1637 r. zakupiono przy starym rynku kamienicę, przeznaczając ją na cele szkolne. W dwa lata później, po przebudowie i dostosowaniu budynku do nowych celów ma miejsce uroczysta inauguracja roku szkolnego. Na uroczystość tę przybyli licznie szlachta i mieszczanie. Z tych bowiem warstw społecznych rekrutowali się uczniowie. Uczyli się tu Kujawianie, Pałuczanie, Krajanie i Kaszubi. Pojawiali się także synowie mieszczan gdańskich i braniewskich. W 1772 r. uczył się tutaj nawet Anglik Aleksander Gordon. Budowę nowego, okazałego gmachu szkolnego zakończono w 1695 r. Służył on młodzieży aż do roku 1878 tj. do momentu wybudowania nowego obiektu przy Placu Wolności.
W początkowym okresie istniały jedynie klasy najniższe klasy gramatyki, w których nauczano podstaw gramatyki łacińskiej i greckiej. W 1642 r. powstała tzw. klasa syntaksy, w której uczniowie mieli posiąść pełną wiedzę gramatyki. Na specjalne życzenie fundatora Jerzego Ossolińskiego utworzono w 1649 r. wyższe klasy retoryki i etyki. Poza przedmiotami przewidzianymi programem nauczania dużo uwagi poświęcano naukom przyrodniczym. W kolegium uczyli nauczyciele o wysokich kwalifikacjach np. Bartłomiej Wąsowski, Wojciech Głazowicz architekt, matematyk i astronom. Kolegium było znane także z organizowania szeregu imprez kulturalnych. Działający teatr szkolny angażowano często dla uświetnienia miejskich uroczystości. Jedną z takich okazji był np. każdorazowy przyjazd starosty bydgoskiego na zamek. Wspaniałą imprezę kulturalną przygotowała młodzież na cześć króla Stanisława Leszczńskiego jadącego w 1734 r. do Gdańska. Autorami wygłaszanych mów, dialogów i wierszy byli profesorowie.
Szkoła posiadała także okazałą bibliotekę. Była to największa biblioteka bydgoska. Nie znamy nawet w ogólnych zarysach zawartości księgozbioru, chociaż należy sądzić, że przedstawiał on olbrzymią wartość gdyż w latach 1655-1660 (podczas potopu szwedzkiego) został zrabowany przez Szwedów. Księgi te już nigdy nie wróciły do Bydgoszczy.
5 sierpnia 1772 r. zostały podpisane w Petersburgu traktaty rozbiorowe między Prusami, Rosją i Austrią, na mocy których Bydgoszcz została wcielona do monarchii pruskiej. 3 września Fryderyk II wydaje oficjalne patenty włączające ziemie nad Notecią i Brdą do państwa pruskiego. Już w roku następnym 1773 kolegium bydgoskie przekształcone zostaje w gimnazjum. Niespodziewanie klęska zadana monarchii pruskiej jesienią 1806 r. przez Napoleona otworzyła przed Polakami widoki na odbudowę własnego państwa.
19 lutego 1807 r, odbywa się oficjalna uroczystość przejęcia Bydgoszczy pod polskie rządy organizującego się Księstwa Warszawskiego. Bydgoszcz zostaje stolicą departamentu (ówczesnej jednostki administracyjnej). W dziedzinie organizacji szkolnictwa należ wymienić utworzenie szkoły departamentalnej z polskim językiem wykładowym. Była to wyżej zorganizowana tzw. Szkoła Główna. Jej otwarcie miało miejsce 1 września 1808 r. Obecni byli przedstawiciele władz departamentalnych i wojskowych oraz liczni goście. Remont zdewastowanego gmachu przeprowadzono za pieniądze otrzymane od Izby Edukacyjnej i ze składek społeczeństwa departamentu. Natomiast mieszczanie zebrali pieniądze na pensje dla profesorów. Było ich sześciu. Do szkoły uczęszczało 50 studentów. Po kilku latach godność Szkoły Głównej przejęło starsze i liczniej uczęszczane gimnazjum toruńskie. Uczelnia bydgoska przekształcona została w realną szkołę wydziałową. We wrześniu 1812 r. wizytuje ją znany pisarz i polityk Julian Ursyn Niemcewicz. W tym samym czasie na scenie szkolnej zespół aktorski Kaspra Kamińskiego przedstawił bydgoskiej publiczności "Krakowiaków i górali" Wojciecha Bogusławskiego.
Krótki okres niepodległości w dziejach Bydgoszczy zakończył się decyzją kongresu wiedeńskiego, likwidującą Księstwo Warszawskie i dzielącą jego ziemie między trzy państwa zaborcze. Bydgoszcz staje się stolicą jednego z dwóch obwodów rejencyjnych nowej prowincji pruskiej. W ten sposób rośnie jej ranga jako ośrodka administarcyjnego i gospodarczego na pólnocnych ziemiach Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Ta wzrastająca rola wpływa decydująco na rozwój oświaty w mieście. Właściwą rangę nadawało oświacie bydgoskiej szkolnictwo ponadpodstawowe. Początkowo zaliczała się do niego tylko odziedziczona po czasach Księstwa Warszawskiewgo szkoła wydziałowa o kierunku realnym.
Szkoła ta miała całkowicie polski charakter, mimo iż w pierwszych latach rządów pruskich przeważali zdecydowanie uczniowie narodowości niemieckiej. Zasługa to niewielkiego grona pedagogicznego, które tworzyli rektor Wilczewski, prof. Szulc, nauczyciele Bernhard i Królikowski. Językiem wykładowym był język polski. Poziom nauczania języka niemieckiego był bardzo niski, gdyż żaden z nauczycieli nie władał dobrze tym językiem. Szkoła wydziałowa istniała tylko przez pierwsze dwa lata rządów pruskich.
W dniu 30 lipca 1817 r. przekształcona została w sześcioletnie klasyczne gimnazjum królewskie, którego absolwenci posiadali prawo studiowania na uczelniach uniwersyteckich. Zgodnie z duchem pedagogiki pruskiej program nauczania faworyzował naukę języków klasycznych i łaciny i greki. Odbywało się to oczywiście za szkodą dla nauk przyrodniczych, matematycznych i zajęć praktycznych. Liczba uczniów po kilku latach stabilizuje się na około 250, w tym uczniów narodowości polskiej około 40. Tę szczupłą grupę stanowili potomkowie rodzin szlacheckich z miasta i najbliższej okolicy. Chłopcom z niezamożnych rodzin polskich uniemożliwiało kształcenie się w gimnazjum wysokie czesne. Również duży napływ niemieckich rodzin urzędniczych powodował stopniowe zacieranie się charakteru szkoły polskiej.
W specyficznej sytuacji zaboru pruskiego szkolnictwo miało do spełnienia dodatkową funkcję ważnego instrumentu germanizującego. Tę funkcję od samego początku przejęło klasyczne gimnazjum królewskie. Dyrektorem szkoły zostaje Niemiec Ludwig Müller, a wśród ośmioosobowego grona pedagogicznego znalazło się tylko trzech Polaków. Język polski przestał być językiem wykładowym, chociaż początkowo stał się obowiązkowym przedmiotem nauczania nawet dla uczniów narodowości niemieckiej. O wysoki poziom tych lekcji dbały początkowo nawet władze regencyjne, gdyż tylko znajomość obu języków umożliwiała wówczas obejmowanie stanowisk urzędniczych w Wielkim Księstwie Poznańskim. Stopniowo jednak obowiązkowa nauka języka polskiego ulegała coraz większym ograniczeniom. Wreszcie w 1829 r. zaniechano jej całkowicie motywując ten brak niewielką liczbą uczniów w mieście oraz silnym zgermanizowaniem Bydgoszczy i okolic.
Uczniowie narodowości polskiej nie godzili się jednak z tymi ograniczeniami. W styczniu 1833 r. uczeń Julian Mieczkowski zakłada wśród kolegów tajny związek uczniowski. Celem jego było rozwijanie uczuć patriotycznych, samokształcenie w znajomości historii i języka ojczystego. Przez pewien czas jeszcze prowadzono naukę języka polskiego jako nadobowiązkową w klasie wstępnej. W 1843 r. jednak następny dyrektor Johann Heinrich Deinhardt skasował i te mizerne resztki. Na mocy roporządzenia ministerstwa z dnia 11.02.1844 r. abiturienci narodowości polskiej mięli dostęp do studiów uniwersyteckich pod warunkiem, że wykazali się dobrą znajomościa języka niemieckiego. Od tego momentu nastąpiła fala germanizacji.
W okresie Wiosny Ludów uczniowie polscy pośpieszyli pod powstańcze sztandary, aby walczyć o niepodległość. 1 sierpnia 1878 r. szkołę już jako ośmioletnie gimnazjum królewskie przeniesiono do nowego pseudogotyckiego gmachu wzniesionego przy Placu Wolności. Liczyło ono około 750 uczniów. Ponadto posiadało szkołę przygotowawczą tzw. preparandę. W październiku 1906 roku szkołę obejmuje strajk w obronie polskiej mowy. Trwa on jeszcze w początkach 1907 roku. Niespełna rok przed przejęciem miasta w posiadanie polskie gimnazjum liczyło 713 uczniów, w tym 121 Polaków. Pół roku później 20.10.1919 r. liczba uczniów spadła do 542, w tym 133 Polaków. Gwałtowna zmiana liczby uczniów w jednym półroczu spowodowana była masowym odpływem Niemców z miasta, a także przenoszeniem się młodzieży niemieckiej do innych gimnazjów.
|
I L.O. im. C. K. Norwida w Bydgoszczy (ID: 28530)
